Επανέναρξη Προγραμμάτων Παρέμβασης με τη Βοήθεια Σκύλου

Εμβολιαστήκαμε κατά του κορονοϊού. Αποκτήσαμε ανοσία. Εφοδιαστήκαμε με μάσκες ατομικής προστασίας και αντισηπτικά . Κάνουμε εβδομαδιαία self tests.

Ξεκινάμε την πρώτη μας παρέμβαση με τη βοήθεια σκύλου στη μετά lockdown περίοδο, σε έφηβη με Διαταραχή Φάσματος Αυτισμού, με απόλυτη ασφάλεια και προσοχή.

Καλό μας ταξίδι.

Καλή πορεία Αζόρ.

Παρέμβαση με τη Βοήθεια Σκύλου και Διαταραχή Φάσματος Αυτισμού (ΔΦΑ)

Γιατί να συμπεριληφθούν τα ζώα στις παρέμβασεις ατόμων με Διαταραχή Φάσματος Αυτισμού (ΔΦΑ);

Υπάρχουν αρκετοί λόγοι της πολύτιμης επίδρασης των παρεμβάσεων με τη βοήθεια ζώων σε άτομα με ΔΦΑ:

Κοινωνική διευκόλυνση: Τα στοιχεία δείχνουν πιθανή θετική επίδραση των ζώων στην ενίσχυση της «κοινωνικής διευκόλυνσης» . Οι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να αλληλεπιδράσουν κοινωνικά όταν υπάρχει η παρουσία ζώων [1, 2]. Αυτό το γεγονός μπορεί να συμβάλει στην ευκολότερη αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αυτισμό στην καθημερινή τους ζωή. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα παιδιά με αυτισμό όχι μόνο αλληλεπιδρούν πιο κοινωνικά με τους συνομηλίκους τους παρουσία ζώων, αλλά και χαμογελούν περισσότερο [3, 4].

Εστίαση Προσοχής: Τα ζώα συχνά έχουν την ικανότητά τους να παρέχουν μια θετική βοήθεια στα άτομα να εστιάσουν την προσοχή τους. Για παράδειγμα, μια μελέτη διαπίστωσε ότι τα παιδιά με αυτισμό κοίταζαν περισσότερο τα πρόσωπα των σκύλων παρά τα πρόσωπα των ανθρώπων [5]. Η παρουσία ζώων μπορεί επομένως να είναι ένας τρόπος να εστιάζει την προσοχή του ένα παιδί με ΔΦΑ κατά τη διάρκεια μιάς θεραπευτικής παρέμβασης.

Ανιδιοτελής Συντροφικότητα: Τα ζώα θεωρούνται ότι παρέχουν ανιδιοτελή συντροφικότητα. Αυτή η συνιστώσα της παρέμβασης με τη βοήθεια ζώων είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα παιδιά με αυτισμό, τα οποία μερικές φορές διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για άγχος και εκφοβισμό από τους συνομηλίκους τους, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της σχολικής ηλικίας [6, 7].

Πόσο κοινές είναι οι παρεμβάσεις με τη βοήθεια ζώων στις δραστηριότητες για άτομα με Διαταραχή Φάσματος Αυτισμού (ΔΦΑ);

Η ιδέα ότι τα ζώα μπορούν να ωφελήσουν τα παιδιά και τους ενήλικες με ΔΦΑ είναι διαδεδομένη και διάφορες ιστορίες για ζώα που βοηθούν τους ανθρώπους να ξεπεράσουν τις προκλήσεις λόγω του αυτισμού αναφέρονται συχνά στα μέσα ενημέρωσης. Μια έρευνα εκτιμά ότι σχεδόν το 25% των οικογενειών παιδιών με αυτισμό έχουν συμμετάσχει σε κάποια μορφή παρέμβασης με ζώα [8].

Τα ζώα είναι παρόντα στη ζωή ατόμων με αυτισμό με διάφορους τρόπους, από κατοικίδια μέχρι παρεμβάσεις σε διάφορες δομές, για επίτευξη διάφορων στόχοων και είδη ζώων. Οι κύριοι τύποι παρέμβασης με τη βοήθεια ζώων είναι η θεραπεία με τη βοήθεια ζώων (pet therapy), δραστηριότητα με τη βοήθεια ζώων, εκπαίδευση με τη βοήθεια ζώων και οι παρεμβάσεις με τα ζώα υποστήριξης (Assistance Animal) [9].

Υποστηρίζει η επιστημονική έρευνα την παρέμβαση με τη βοήθεια ζώων στα άτομα με ΔΦΑ;

Η διεξαγωγή επιστημονικής έρευνας είναι ο καλύτερος τρόπος για την ανάπτυξη και αξιολόγηση αποτελεσματικών και αξιόπιστων παρεμβάσεων όπως και η παρέμβαση με τη βοήθεια ζώων. Η έρευνα μπορεί να αξιολογήσει τα αποτελέσματα ενός συγκεκριμένου προγράμματος και να συγκρίνει πολλαπλές μεθοδολογίες.

Ένας αυξανόμενος αριθμός ερευνητικών ομάδων άρχισαν να μελετούν τις επιπτώσεις των ζώων στα άτομα με αυτισμό. Καθώς αναδύεται αυτό το πεδίο έρευνας, πληθώρα μελετών συστηματικών ανασκοπήσεων ανακοινώνονται [10, 11]. Αυτές διαπίστωσαν ότι, παρά τα θετικά αποτελέσματα, πολλές μελέτες που διερευνούσαν τις επιδράσεις της παρέμβασης με ζώα στον αυτισμό χαρακτηρίστηκαν από έλλειψη επιστημονικής αυστηρότητας, μικρά μεγέθη δειγμάτων, κακό σχεδιασμό της μελέτης ή μεροληψία του ερευνητή [10, 11]. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση της υψηλής ποιότητας επιστημονικής έρευνας σχετικά με την παρέμβαση με τη βοήθεια ζώων για τα άτομα με ΔΦΑ. Καθώς διεξάγονται αυστηρές μελέτες και ανακοινώνονται τα ευρήματά τους, η κατανοούνται καλύτερα τα οφέλη και οι περιορισμοί της παρέμβασης με τη βοήθεια σκύλου.

Σε αυτή την κατεύθυνση προσπαθεί και η Διεπιστημονική Ομάδα Παρέμβασης με τη Βοήθεια Σκύλου "Κυνός Νους" να συμβάλει με τις δυνατότητες και τα μέσα που διαθέτει. Σύντομα θα ξεκινήσει πρόγραμμα παρέμβασης σε έφηβο με ΔΦΑ, τα αποτελέσματα της οποίας θα καταγραφούν, θα αξιολογηθούν και θα ανακοινωθούν, προσθέτοντας περαιτέρω γνώση στο αντικείμενο της παρέμβασης με τη βοήθεια σκύλου σε παιδιά με ΔΦΑ.

Πηγές:

1. McNicholas, J., & Collis, G. M. (2000). Dogs as catalysts for social interaction: Robustness of the effect. British Journal of Psychology, 91(1), 61-70.
2. Wood, L., Giles-Corti, B., & Bulsara, M. (2005). The pet connection: Pets as a conduit for social capital? Social Science & Medicine, 61(6), 1159-1173.
3. Funahashi, A., Gruebler, A., Aoki, T., Kadone, H., & Suzuki, K. (2013). Brief report: The smiles of a child with autism spectrum disorder during an animal-assisted activity may facilitate social positive behaviors--Quantitative analysis with smile-detecting interface. Journal of Autism and Developmental Disorders, 44(3), 685-693.
4. O'Haire, M.E., McKenzie, S. J., Beck, A. M., & Slaughter, V. (2013). Social behaviors increase in children with autism in the presence of animals compared to toys. PLOS ONE, 8(2), [e57010].
5. Hutt, C., & Ounsted, C. (1966). The biological significance of gaze aversion with particular reference to the syndrome of infantile autism. Behavioral science, 11(5), 346-356.
6. Cappadocia, M.C., Weiss, J. A., & Pepler, D. (2012). Bullying experiences among children and youth with autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 42(2), 266-277.
7. Hebron, J., & Humphrey, N. (2013). Exposure to bullying among students with autism spectrum conditions: A multi-informant analysis of risk and protective factors. Autism, 18(6), 618-630.
8. Christon, L.M., Mackintosh, V. H., & Myers, B. J. (2010). Use of complementary and alternative medicine (CAM) treatments by parents of children with autism spectrum disorders. Research in Autism Spectrum Disorders, 4(2), 249-259.
9. International Association of Human-Animal Interaction Organizations. (2014). The IAHAIO definitions for animal assisted intervention and guidelines for wellness of animals involved. [White paper].
10. O'Haire, M.E., (2013). Animal-assisted intervention for autism spectrum disorder: A systematic literature review. Journal of Autism and Developmental Disorders, 43(7), 1606-1622.
11. O’Haire, M. E. (2017). Research on animal-assisted intervention and autism spectrum disorder, 2012–2015. Applied Developmental Science, 21(3), 200-216.

Διαφορές μεταξύ του Σκύλου Υποστήριξης (Assistance Dog) και του Σκύλου Παρέμβασης (Canine Intervention)

Σκύλος Υποστήριξης (Assistance Dog):

Σκύλος Υποστήριξης (Assistance Dog) είναι ο διεθνώς καθιερωμένος όρος για ένα σκύλο που παρέχει βοήθεια σε άτομα με ειδικές ανάγκες. Κοινά παραδείγματα σκύλων βοήθειας είναι:

Σκύλοι οδηγοί, οι οποίοι βοηθούν τους τυφλούς και τα άτομα με προβλήματα όρασης.

Σκύλοι ακοής, ή σκύλοι σηματοδότησης, οι οποίοι βοηθούν τους κωφούς και τα άτομα με προβλήματα ακοής.

Σκύλοι υποστήριξης κινητικότητας, οι οποίοι βοηθούν τα άτομα με προβλήματα κινητικότητας.

Σκύλοι ιατρικής υποστήριξης, οι οποίοι βοηθούν ανθρώπους με ιατρικά προβλήματα (διαβήτη, επιληψία κ.α.) 

Σκύλοι υποστήριξης αυτισμού, οι οποίοι βοηθούν ανθρώπους στο φάσμα του αυτισμού.

Οι σκύλοι υποστήριξης συνήθως εκπαιδεύονται προκειμένου να εξυπηρετούν ένα και μόνο άτομο (ωφελούμενος) και το κάνουν μέχρι να "συνταξιοδοτηθούν". 

Η εκπαίδευση και η αξιολόγηση του σκύλου υποστήριξης ακολουθούν ένα καθορισμένο πλαίσιο που περιλαμβάνει την εκμάθηση ενός συγκεκριμένου συνόλου εντολών - εργασιών, ανάλογα με τον τύπο υποστήριξης που θα εκπληρώσει ο σκύλος και τις μοναδικές ανάγκες του ωφελούμενου. 

Οι σκύλοι υποστήριξης εκπαιδεύονται ώστε να αποκτήσουν υψηλά επίπεδα υπακοής, χαμηλή παρορμητικότητα και να αγνοούν την παρουσία άλλων ανθρώπων πλην του ωφελούμενου, καθώς και την παρουσία άλλων ζώων. Μπορούν επίσης να εκπαιδευτούν να γνωρίζουν πότε πρέπει και πότε όχι να ακολουθούν την κατεύθυνση των χειριστών τους, καθώς η ζωή των τελευταίων μπορεί να εξαρτάται από την εκτέλεση συγκεκριμένων εντολών από τον σκύλο τους (τυφλοί, κωφοί κλπ). 

Σκύλοι Παρέμβασης (Canine Intervention)

Αντιθέτως, ένας σκύλος παρέμβασης μπορεί να συνεργαστεί με έναν ή περισσότερους χειριστές και με πολλούς μεμονωμένους ωφελούμενους ή ομάδες ωφελούμενων κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας τους. Κοινά παραδείγματα σκύλων παρέμβασης είναι:

Σκύλοι Θεραπείας (Ψυχοθεραπεία με τη βοήθεια σκύλου)

Σκύλοι Δραστηριότητας (Εργοθεραπεία με τη βοήθεια σκύλου)

Σκύλοι Εκπαίδευσης (Ενισχυτική διδασκαλία με τη βοήθεια σκύλου)

Οι σκύλοι παρέμβασης εκπαιδεύονται ώστε να αποκτήσουν υψηλά επίπεδα υπακοής και ελεγχόμενη παρορμητικότητα στην παρουσία άλλων ανθρώπων και ζώων. Πολλές φορές απαιτείται οι σκύλοι παρέμβασης να αλληλεπιδράσουν είτε σωματικά, διά της επαφής, είτε δια της ομιλίας (γαύγισμα) με τον/τους ωφελούμενο/ους. Για παράδειγμα, οι ωφελούμενοι που συνήθως δεν λαμβάνουν ενθουσιώδεις αντιδράσεις από άλλους μπορεί να αισθάνονται πολύ ξεχωριστοί όταν ένας σκύλος τους υποδέχεται ενθουσιασμένος κσθώς μπαίνουν στην αίθουσα συνεδρίας. Ο λεκτικός και συμπεριφορικός ενθουσιασμός μπορεί να ενισχύσει και να διευκολύνσει τη θεραπευτική διαδικασία.  

Υπάρχουν διάφορες πιθανές συμπεριφορικές αποκρίσεις των σκύλων παρέμβασης που εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι παρεμβάσεις, τις δραστηριότητες που δύναται να υλοποιηθούν και φυσικά από τον πληθυσμό των ωφελούμενων. 

Η μεταβλητότητα της προετοιμασίας πρέμβασης με τη βοήθεια σκύλου, της εκπαίδευσης και της αξιολόγησης αυτής είναι σημαντικό να στηρίζεται στη λήψη ενός καλού ιστορικού των συμμετεχοντων, στην υιοθέτηση ενός κατάλληλου προγνωστικού αναλυτικού μοντέλου και στην διαρκή περιοδική εποπτεία της κάθε παρέμβασης. 

Πηγές:

Assistance Dogs International. Looking for an Assistance Dog. Available online: https://assistancedogsinternational. org/main/looking-for-an-assistance-dog/ (accessed on 1 October 2020).

International Association of Assistance Dog Partners. IAADP Minimum Training Standards for Public Access. Available online: https://www.iaadp.org/iaadp-minimum-training-standards-for-public-access.html (accessed on 1 October 2020).

Whitworth, J.D.; Scotland-Coogan, D.; Wharton, T. Service dog training programs for veterans with PTSD: Results of a pilot controlled study. Soc. Work. Health Care 2019, 58, 412–430.

Bray, E.E.; Levy, K.M.; Kennedy, B.S.; Duffy, D.L.; Serpell, J.A.; MacLean, E.L. Predictive Models of Assistance Dog Training Outcomes Using the Canine Behavioral Assessment and Research Questionnaire and a Standardized Temperament Evaluation. Front. Vet. Sci. 2019, 6, 49.

Froling, J. Assistance Dog Tasks. Available online: https://www.iaadp.org/tasks.html (accessed on 1 October 2020).

Animal Assisted Intervention International. Animal Assisted Intervention International Standards of Practice. Available online: https://aai-int.org/wp-content/uploads/2019/02/AAII-Standards-of-Practice.pdf (accessed on 20 February 2019).

ΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ ΕΥΧΕΣ

 

Ανθρωποζωολογία

Η ανθρωποζωολογία είναι το υποσύνολο της εθνοβιολογίας που ασχολείται με τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ανθρώπων και άλλων ζώων. Πρόκειται για ένα διεπιστημονικό πεδίο που συμπίπτει με άλλες ειδικότητες συμπεριλαμβανομένης της ανθρωπολογίας, εθνολογίας, ιατρικής, ψυχολογίας, κτηνιατρικής και ζωολογίας. Μια σημαντική εστίαση της ανθρωποζωολογικής έρευνας είναι η ποσοτικοποίηση των θετικών επιπτώσεων των σχέσεων ανθρώπου-ζώου με τη μελέτη των αλληλεπιδράσεών τους. Περιλαμβάνει μελετητές από πεδία, όπως, της ανθρωπολογίας, της κοινωνιολογίας, της βιολογίας, της ιστορίας και της φιλοσοφίας.

Ανθρωποζωολόγοι επιστήμονες αναγνωρίζουν την έλλειψη επιστημονικής προσοχής δοθείσας στα μη ανθρώπινα ζώα στο παρελθόν, και στις σχέσεις μεταξύ ανθρώπων και ζώων, ιδίως υπό το πρίσμα του μεγέθους των ζωικών αναπαραστάσεων, συμβόλων, ιστοριών και την πραγματική φυσική παρουσία τους στις ανθρώπινες κοινωνίες. Αντί μιας ενοποιημένης προσέγγισης, ο τομέας περιλαμβάνει επί του παρόντος διάφορες μεθόδους προσαρμοσμένες από τους διάφορους συμμετέχοντες κλάδους ώστε να συμπεριλάβει τις σχέσεις ανθρώπων-ζώων.

Τομείς μελέτης

• Η αλληλεπίδραση και η βελτίωση στις αλληλεπιδράσεις με τα αιχμαλωτισμένα ζώα
• Συγκινησιακοί (συναισθηματικοί) δεσμοί μεταξύ ανθρώπων και ζώων
• Ανθρώπινες αντιλήψεις και πεποιθήσεις σε σχέση με άλλα ζώα
• Το πώς κάποια ζώα ταιριάζουν στις ανθρώπινες κοινωνίες
• Πώς αυτά ποικίλλουν μεταξύ των πολιτισμών και μεταβάλλουν εν καιρώ
• Η μελέτη της εξημέρωσης των ζώων: πώς και γιατί τα εξημερωμένα ζώα εξελίχθηκαν από άγρια είδη (παλαιοανθροποζωολογία)
• Οι δεσμοί των ζώων με τους φύλακες των ζωολογικών κήπων.
• Η κοινωνική δομή των ζώων και τι σημαίνει να είσαι ζώο
• Το ζωολογικό βλέμμα
• Ο δεσμός ανθρώπου-ζώου
• Παραλληλισμοί μεταξύ αλληλεπιδράσεων ανθρώπου-ζώου και αλληλεπιδράσεων ανθρώπου-τεχνολογίας
• Ο συμβολισμός των ζώων στην λογοτεχνία και την τέχνη
• Η ιστορία της εξημέρωσης των ζώων
• Οι διασταυρώσεις του ειδισμού, του ρατσισμού και του σεξισμού
• Το μέρος των ζώων στους χώρους που καταλαμβάνουν οι άνθρωποι
• Η θρησκευτική σημασία των ζώων στην ανθρώπινη ιστορία
• Διερεύνηση της διαπολιτισμικής ηθικής μεταχείρισης των ζώων
• Η κριτική αξιολόγηση της κακοποίησης και της εκμετάλλευσης των ζώων
• Νους, εαυτός, και προσωποσύνη στα μη ανθρώπινα ζώα
• Τα πιθανά οφέλη για την ανθρώπινη υγεία από την ιδιοκτησία ζώων συντροφιάς.

 

Ο ρόλος της Κοινωνικής Μάθησης στα κουτάβια

Ο ορισμός της κοινωνικής μάθησης, ως ψυχολογικής θεωρίας, παρουσιάζει την μαθησιακή συμπεριφορά, η οποία ρυθμίζεται, επηρεάζεται και ελέγχεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες κι όχι από έμφυτες ή εσωτερικές δυνάμεις. 

Ο Αμερικανός ψυχολόγος Albert Bandura είναι ένας από τους πρωτοπόρους που ερμήνευσαν την έννοια της κοινωνικής μάθησης. Κάνοντας πολλές μελέτες και πειράματα υποστήριξε ότι ο ρόλος της μάθησης στην ανάπτυξη των παιδιών κατέχει σημαντική θέση και διαδραματίζει καίριο ρόλο. Τα παιδιά παρατηρούν τους γύρω τους, μιμούμενα τις κινήσεις ή τις συμπεριφορές που βλέπουν και έτσι μαθαίνουν. Μαθαίνουν τη συμμετοχή, τη συνεργασία με τους άλλους, την επίθεση και την κοινωνική αλληλεπίδραση.

Στα ζώα, οι περισσότερες έρευνες για την κοινωνική μάθηση μέχρι στιγμής, είτε υιοθέτησαν μια λειτουργική προσέγγιση εστιάζοντας στις συνέπειες της φυσικής κατάστασης, είτε διερεύνησαν τι είδους πληροφορίες αποκτώνται και μέσω ποιων μηχανισμών. 

Ορισμένες μελέτες έδειξαν ότι τα ενήλικα σκυλιά μπορούν να μάθουν μέσω παρατήρησης σε διάφορα πλαίσια, τόσο από εκπαιδευμένους σκύλους, όσο και από ανθρώπους, και μπορούν να αποκτήσουν διαφορετικούς τύπους δεξιοτήτων μέσω της κοινωνικής μάθησης. 

Λόγω της μεταβλητότητας και της πολυπλοκότητας του κοινωνικού και μη κοινωνικού περιβάλλοντος στο οποίο τα σκυλιά πρέπει να προσαρμόζονται όταν συμβιώνουν με τους ανθρώπους, υποθέτουμε ότι τα κουτάβια που εκτίθενται σε άγνωστα ενήλικα σκυλιά και ανθρώπους είναι πιο πιθανό να λύσουν κάποιο συγκεκριμένο πρόβλημα σε σχέση με τα κουτάβια που δεν είχαν την ευκαιρία της κοινωνικής μάθησης.

Η κοινωνική μάθηση στα κουτάβια

Το κατοικίδιό μου για εμένα είναι...

Τα ζώα

Ποτέ δε θα πειράξω
τα ζώα τα καημένα·
μην τάχα σαν εμένα,
κι εκείνα δεν πονούν;
Θα τα χαϊδεύω πάντα,
προστάτης τους θα γίνω.
Ποτέ δεν θα τ’ αφήνω
στους δρόμους να πεινούν.

Aν δεν μιλούν κι εκείνα
κι ο λόγος αν τους λείπει,
μήπως δεν νιώθουν λύπη,
δεν νιώθουν και χαρά;
Μήπως καρδιά δεν έχουν,
στα στήθη τους κρυμμένη,
που τη χαρά προσμένει
κι αγάπη λαχταρά;

Aκόμα κι όταν βλέπω
πως τα παιδεύουν άλλοι,
εγώ θα τρέχω πάλι
με θάρρος σταθερό,
θα προσπαθώ με χάδια
τον πόνο τους να γιάνω,
κι ό,τι μπορώ θα κάνω
να τα παρηγορώ.

(Iωάννης Πολέμης, 1904).

Αναρτώντας το διαχρονικό ποίημα του Ιωάννη Πολέμη για τα ζώα, σας καλούμε να συμμετέχετε στη διαδικτυακή καμπάνια μας, προκειμένου να εκφράσετε ''τι σημαίνει για εσάς το κατοικίδιό σας'' ξεκινώντας με τη φράση: "Το κατοικίδιό μου για εμένα είναι...".

Εάν θέλετε μπορείτε να κοινοποιήσετε και μία φωτογραφία του αγαπημένου σας ''φίλου/ης'' και με λόγια καρδιάς να μας εκφράσετε τι σημαίνει για εσάς το κατοικίδιό σας.

Θα μας δώσετε ιδιαίτερη χαρά με τις αναρτήσεις σας,

Με εκτίμηση

Διεπιστημονική Ομάδα Παρέμβασης με τη Βοήθεια Σκύλου "Κυνός Νους"